Czarna dziura 13 mld lat świetlnych od nas

Zespół naukowców z Kanady, Francji i Stanów Zjednoczonych ogłosił, że odkrył najdalszą czarną dziurę spośród dotychczas poznanych. Obiekt ten znajduje się prawie 13 miliardów lat świetlnych od Ziemi. Wyniki badań zaprezentowano podczas konferencji Kanadyjskiego Towarzystwa Astronomicznego CASCA 2007 odbywającej się w Kingston.

Czarną dziurę odnaleziono w ramach nowego przeglądu odległych kwazarów (Canada-France High- Quasar Survey - CFHQS). W ramach tego programu badawczego astronomowie używają teleskopu Canada- France-Hawaii Telescope (CFHT) o średnicy 3,6 metra. Teleskop znajduje się na górze Manua Kea na Hawajach.

Zestaw danych obejmował 10 milionów gwiazd i galaktyk, wśród których poszukiwano kwazarów. Dokładna analiza danych pozwoliła na wyłuskanie kwazara CFHQS J2329-0301. Oznaczenie kwazara składa się ze skrótu nazwy programu badawczego oraz pozycji obiektu na niebie (widoczny jest w gwiazdozbiorze Ryb).

Następnie za pomocą 8-metrowego teleskopu Gemini-South znajdującego się w Chile, uzyskano widmo kwazara. Pozwoliło to na ustalenie odległości do niego, na podstawie przesunięcia widocznych w widmie linii emisyjnych. Im dalej znajduje się obiekt, tym większe ma tzw. "przesunięcie ku czerwieni", czyli przesunięcie linii widmowych w stronę fal dłuższych. W języku angielskim astronomowie nazywają tę wielkość "redshiftem". W przypadku kwazara CFHQS J2329-0301 otrzymano redshift z=6,43, co oznacza dystans prawie 13 miliardów lat świetlnych.

Wiek Wszechświata ocenia się na 13,7 miliardów lat, zatem obserwujemy stan kwazara we wczesnym okresie życia naszego wszechświata (niecały miliard lat). Jest to najdalszy zaobserwowany kwazar. Poprzedni rekordzista został odkryty w roku 2003 i jest prawie tak samo daleko. Natomiast w przeglądzie CFHQS odkryto jeszcze trzy kwazary o redshiftach powyżej z=6.

Kwazary są bardzo jasne, można je zobaczyć z bardzo dużych odległości kosmicznych. Jest to spowodowane tym, że znajduje się w nich masywna czarna dziura, która zbiera gaz i pył znajdujący się w jej otoczeniu. Spadająca na czarną dziurę materia jest podgrzewana do wielkich temperatur, co powoduje jej świecenie.

Możemy zatem mówić o odkryciu najdalszej zaobserwowanej czarnej dziury. Masę czarnej dziury w kwazarze CFHQS J2329-0301 oszacowano na 500 milionów mas Słońca.