Potop mezopotamski i Gilgamesz, czyli w poszukiwaniu nieśmiertelności.

Mezopotamia, państwo położone między Tygrysem i Eufratem. Znane głównie dzięki swojej polityce i gospodarce. Co jednak można powiedzieć na temat jej dziejów przed czasami historycznymi? Nie w kontekście czystej archeologii i nauki, ale podań spisanych przez samych Sumerów?

Sumerowie wierzyli, że pierwszy człowiek został ulepiony z gliny. Około drugiego tysiąclecia BC powstała legenda o Adapie. Stworzony został przez boga Enki i służył w świątyni Enki. Pewnego dnia kiedy łowił ryby zerwał się wielki wiatr, który zatopił jego łódź. Wtedy Adap wymówił przekleństwo, które połamało skrzydła wiatru. Miało to zgubny skutek, ponieważ wiatr ten, przybywający z południa przynosił zimą opady, a latem ciepło, dzięki czemu dojrzewały daktyle. Bog Anu przywołał do siebie sprawcę, aby go ukarać. Jednak Adap dostał rady od Enki, aby przywdziać szatę żałobną i okazać skruchę. Był to sposób, aby nie zostać zabitym przez bogów. Poza tym Enki przestrzegł oskarżonego, by nie przyjmował chleba i wody śmierci. Kiedy Adap dotarł do bogów usłuchawszy Enki, okazał skruchę i nie przyjął darów. Jak się okazało Anu poruszony zachowaniem człowieka chciał mu dać chleb i wodę życia. Skoro jednak Adap odmówił, pozostał śmiertelnikiem i został odesłany na ziemię. Nie wiadomo czy Enki specjalnie skłamał człowiekowi, aby ten nie otrzymał nieśmiertelności.
W starszym od powyższej legendy, tekście opowiedziana jest historia bogini ziarna i boga trzód. Zwycięża bogini. W Mezopotamii ludzie byli stworzeni by służyć bogom- przewodnikom- kapłanom. Stąd przeświadczenie o pochodzeniu monarchii od bóstw.

Pod koniec XIX wieku George Smith, asyriolog z British Muzeum, sklejając tabliczki z tekstem starożytnym, natrafił na fragmenty mówiące o mezopotamskim potopie. Mówi on o tym, że gdy bogowie mieszkali w Szurupak, postanowili zalać ludzkość wielkim potopem. Enki wstawił się za nimi i z ruin jego domu, który zniszczono, wzniesiono wielką łódź, która miała pomieścić wszystkie żywe gatunki. Kiedy wody wezbrały przerażone bóstwa uciekły do raju Anu. Utanapisztim, człowiek, wsiadł do siedmiopiętrowej łodzi. Spędził tam 6 ulewnych dni. Siódmego dnia przestało padać. Po tygodniu człowiek wypuścił gołębicę, ale wróciła. Wypuścił jaskółkę- również wróciła. W końcu wypuścił kruka, który już nie powrócił. Wtedy Utanapisztim wysiadł z łodzi i na górze Nisir, na której osiadła arka, wystawił ucztę i złożył ofiarę z trzciny, drzewa cedrowego i mirty. słodki zapach przywołał bogów. Jednak Enlil, który rozpoczął potop był zły, że jego plan się nie powiódł. Wtedy Enki wygłosił mowę, która wzruszyła Enlila, który zdecydował się uczynić Utanapisztama i jego żonę nieśmiertelnymi.
Odnaleziono też inne teksty, które, z pewnymi różnicami, opowiadają tę samą historię.

Po tych wydarzeniach nastały czasy panowania I dynstii z Kisz,a następnie z Uruk. Królów wymienia Lista królów. Wśród nich wyróżnia się postacie mitologiczne, a najsławniejszą z nich jest piąty król Uruk I, Gilgamesz. Uważany za syna bogini Ninsun i półboga Lugalbandy. Obdarzony był urodą, siłą i inteligencją. Stał się jednak tyranem. Jednym z jego przywilejów było spędzanie pierwszej nocy po ślubie kobiety z jego królestwa. Ludzie poskarżyli się Anu, a ten rozkazał bogini Aruru stworzyć człowieka podobnego Gilgameszowi, aby mogli rywalizować, a Uruk żyć w spokoju. Uformowany został Enkidu, kolos przypominający dzikiego zwierza. Pewnego dnia myśliwy zauważył Enkidu w lesie i zrozumiał czemu wszystkie pułapki są zniszczone i nie może nic upolować. Złożył skargę do Gilgamesza, który wysłał do Enkidu prostytutkę, która miała go przekonać do cywilizowanego życia. Kochali się sześć dni i sześć nocy, a kiedy Enkidu wyczerpany nie miał siły by spędzić swoje stada, które uciekły, dziewczyna zaprowadziła go do miasta Uruk. Tam siłacz nauczył się perfumować, nosić drogie szaty i dużo pić. Kiedy jednak Gilgamesz chciał posiąść poślubioną innemu dziewczynę, Enkidu stanął mu na drodze. Rozgorzałą walka, która zakończyła się wielką przyjaźnią.
Pewnego razu, po bohaterkim czynie herosów, bogini Isztar, która zakochała się w Gilgameszu ofiarowuje mu się. On jednak wspominając jak okrutny los zgotowała poprzednim kochankom odrzuca ją. Wtedy Isztar namawia bogów by wysłali wielkiego byka, który zniszczy Gilgamesza i Uruk. Tak się staje, ale wspólnymi siłami król i jego przyjaciel zabijają byka. Serce jego oddają bogom, a Gilgamesz jedną z nóg byka rzuca Isztar w twarz. Bogowie postanowili się zemścić i zsyłają chorobę na Enkidu, który wkrótce umiera. Gilgamesz, wstrząśnięty stratą, zaczyna zastanawiać się nad śmiercią. Postanawia odnaleźć Utanapisztima i wydrzeć mu tajemnicę nieśmiertelności. Wyrusza w drogę. Pierwszą przeszkodą są hybrydy ludzi i skorpionów, którzy stają na jego drodze. Oszołomieni jednak sławą jaka otacza Gilgamesza pozwalają mu przejść. Dalej spotyka szynkarkę, która radzi mu, by zaniechał swojego planu. Gilgamesz jednak nie zgadza się na to i przepływa wody śmierci, by w końcu spotkać Utanapisztama. Ten opowiada herosowi o potopie i zdradza, że na dnie morza znajduje się roślina, która zapewnia nieśmiertelność. Gilgamesz opętany żądzą życia, przywiązuje sobie kamienie do nóg i rzuca się w wielką wodę.Kiedy już zerwał roślinę, z ziemi wypełzła żmija, która chwyciła ją i zniknęła. W ten sposób Gilgamesz stracił swoją szansę na nieśmiertelność, która, jak to powiedziała szynkarka, przeznaczona jest jedynie dla bogów.

Przekaz eposu jest dość pesymistyczny, choć oczywiście zależy to od postrzegania zjawiska śmierci. Dla ludności Mezopotamii śmierć przeznaczona była człowiekowi.
Natomiast odnosząc się do postaci Gilgamesza, to jako postać historyczna żył w pierwszej połowie trzeciego tysiąclecia BC w Uruk, jednak jako heros przetrwał do dziś- w historiach opowiadanych przez pokolenia. W pewien sposób udało mu się więc zachować nieśmiertelność, choć może nie taką o jakiej marzył.